Kim daha güçlü ? Vanlıları mı, İranlıları mı?
.
M.SALİH GEÇKEN
vanradikal@hotmail.com -
Kim daha güçlü ? Vanlıları mı, İranlıları mı?
Toplumların kriz anlarında gösterdikleri tepkiler toplumun inanç motivasyonu, psikolojik ve toplumsal dayanıklılıkla yakından ilişkilidir.
"Hangi toplumun psikolojisi daha güçlü? İran'da yaşayanların mı? Van'da yaşayanların mı?" sorusu birçok şeyi anlamamız açısından önemlidir diye düşünüyorum.
Van’da, Erciş merkezli ve can kayıplarına yol açan deprem sonrası yaşanan panik ve ölüm korkusu nedeniyle birçok kişi şehri terk etmişti. Bu psikolojik refleksi gösterenlerin, ABD ve İsrail’in İran’a saldırısının ardından “yoğun göç olacak, tedbir alınmalı” şeklindeki yorumlarına rağmen sahada bunun aksine bir tablonun görülmesi, yorum yapanların kendi psikolojileri üzeriden değerlendirme yaptığını göstermektedir. Kendi psikolojilerine dünyanın merkezinen yerleştiren özgüvenli yaklaşımın bir yanılgısı denebilir.
ABD’nin İran’a yönelik saldırıları sonrasında toplum tepkisini yorumlayan bazı siyasi çevreler ve sivil toplum temsilcileri, bu gelişmelerin ardından İran’dan Van’a yoğun bir göç yaşanabileceğini ileri sürmüştü; beklenen göç dalgası yerine, Türkiye özelinde Van’da bulunan bazı İranlıların ülkelerine geri dönmeyi tercih ettiği gözlendi.
Bu durum, kriz anlarında toplumların psikolojik reflekslerini anlamak açısından dikkat çekicidir. Terör Devleti ABD ve İsrail'in İran'a saldırısını değerlendiren bir gazeteci arkadaşımızın: “Van’da yaşayan bazı insanlar batıya gitmenin yollarını ararken, İranlıların ülkelerine geri dönmesi iki toplumun kriz psikolojisini anlamak açısından önemli bir tablo ortaya koyuyor.” tespiti önemlidir.
Kriz anlarında toplumların davranışlarını etkileyen inancın eksini göz ardı edilerek yapılan yorum gerçeklikten uzak bir değerlendirmedir. İsraillilerin zamanının çoğunu sığınakta geçirirken, İranlı Müslümanların sokaklarda terör devletleri ABD ve İsrail'e tepki veriyor olması toplumları anlamak için güçlü bir örnektir. (Bu önerme ismi Müslüman yaşantısı gayri Müslim olanları kapsamamaktadır.)
Bugün İran’da yaşananlara bakıldığında, tüm eleştirilere rağmen İran halkının sokaklarda sergilediği tepki ve dayanışma görüntülerinde en önemli motivasyon kaynaklarından birinin İslam inancı olduğu görülmektedir. Çanakkale Savaşı’nda askerlerin gözlerini kırpmadan ölüme koşan direnişini ayakta tutan güçlü motivasyonun İslam inancı olduğu düşünüldüğünde, benzer bir motivasyonun İran’da da etkisini gösterdiği görülmektedir
Bu nedenle İran toplumunun ortaya koyduğu direnişi yalnızca mezhepsel bakış açısıyla değerlendirmek, sosyolojik ve psikolojik gerçekliği tam olarak açıklamaya yetmeyebilir. (Van'a gelen İranlı turistler üzerinden yapılan değerlendirmeler gerçeklikten uzak değerlendirmeler olduğu görüldü)
Savaş ortamında İsrail’de halkın uzun süre sığınaklarda kalması ile İran’da sokak gösterilerinin devam etmesi, iki toplumun inançlarına olan bağlılığı, kriz yönetimi ve psikolojik reflekslerinin farklılığını da ortaya koymaktadır. Bu farklılık, askeri direnişe güç kattığı gibi toplumsal dayanıklılık ve psikolojik motivasyonada destek olmaktadır.
ABD ve İsrail ile İran arasında yaşanan savaş birkez daha inancın gücünü ortaya koydu. insanların psikolojisini güç katan inanç toplumsal dayanışma ve ortak kimlik duygusunuda güç katmaktadır.
Vanlıların ölüm riski daha düşük olan deprem sonrasında şehri terk etmesi; buna karşılık, terör devletleri ABD ve İsrail’in saldırılarında ölüm riski daha yüksek olmasına rağmen İranlıların ülkelerini terk etmemesi, bu tür olayların duygusal ve keskin yargılarla değil, sosyolojik ve psikolojik gerçeklikler üzerinden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.
